(06.11.1936-2014), член Союза композиторов России, заслуженный деятель искусств РС(Я), Почетный гражданин Намского улуса, Едейского, Никольского наслегов.
БИОГРАФИЯ
Василий Алексеевич Зырянов родился 6 ноября 1936 г. в 1 Хомустахском наслеге Намского района.
В 1954 г., после окончания I курса по классу баяна Якутского музыкально-художественного училища, перевелся на теоретико-композиторское отделение по классу Г. Григоряна. После окончания 3 курса в связи со смертью Г. Григоряна не стал продолжать учебу. В 1956 г. написал свою первую песню «Уһугун, доҕоруом, уһугун» на стихи И. Гоголева. С 1958 г. занимался сбором якутских, эвенских народных песен, в том числе записал более 30 песен заслуженного деятеля искусств РСФСР, народного певца СА. Зверева. Обработал более 40 песен мелодистов, самодеятельных композиторов. Песни X. Максимова, Г. Никифорова, И. Слепцова, Г. Семенова, А. Чахова, Н. Бойлохова, В. Никанорова и др., написанные в одиночном вокале, переделал в многослойный вокал, также оформил сопровождение на баяне и фортепиано.
В. Зырянов писал не только песни, но и большие музыкальные формы для оркестра. Например, театрализованные оратории «Максим Аммосов» (1998 г.) и «Долина Энсиэли» (2004 г.) поставлены на сцене Государственного театра оперы и балета им. Суоруна Омоллоона РС(Я). Большинство его музыкальных произведений были опубликованы в музыкальных изданиях республики. Его произведения хранятся в музыкальных фондах Министерства культуры РС(Я), радио и телевидения.
ҮЙЭЛЭЭХ АЙЫМНЬЫЛАРДААХ КОМПОЗИТОР
Нам улууһа киэн туттар, саха биир талааннаах, айылҕаттан айдарыылаах, Үйэлээх айымньылардаах композитора, Василий Алексеевич Зырянов саха олоҥхото, ырыата-тойуга, талааннаах суруйааччылара, самодеятельнай композитордара уутуйан үөскээбит Нам улууһугар төрөөбүтэ. Барыта 6 гимн музыкатын авторынан буолар: Нам улууһун; Үөдэй; I Хомустаах; Арбын нэһилиэктэрин Өрөгөй ырыата уонна «Тапталлаах оскуолам» (Үөдэй оскуолатын); «Орто Халыма өрөгөйө».
Василий Алексеевич Зырянов 1936 сыллаахха сэттинньи 7-с күнүгэр Үөдэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Күн сирин көрдөрбүт ийэтэ Анастасия Петровна Попова, аҕата Алексей Николаевич Зырянов. Аҕата кэлбит-барбыт, сырыылаах оччотооҕу комсомол коммуналарын тэрийсибит киһи. Василий Алексеевич аҕатын кытта оҕо сааһа Хомустахха ааспыта, кэлин биир үтүө күн, гитара тутуурдаах итиллибит ийэтэ, Мария Прокопьевна Лобанова, дьиэлэригэр кэлбитэ. Сэрии иннинэ аҕата Кэбээйигэ райкомҥа ананан үлэлээбитэ, ийэтэ бухгалтер, кулууп директорынан үлэлиирэ. Аҕата олус дэгиттэр, дьикти талааннаах этэ: мас ууһа буолан тугу баҕарар оҥорор, ырыаны, музыканы олус сөбүлээн истэр уонна ыллыыр. Үчүгэй тенор куоластааҕа. Музыкант бэрдэ этэ. Гармошкаҕа, балалайкаҕа, мандолинаҕа, гитараҕа үчүгэйдик оонньуура.
Вася дьоно суоҕар истиэнэҕэ ыйанан турар гитараны ылан тардырҕатар идэлээҕэ, кэлин гармошкаҕа, атын да музыкальнай инструменнарга оон¬ньуу үөрэммитэ. 1949 сыллаахха дьиэ кэргэн куоракка көһөн кэлбиттэ. Вася салгыы 15-с уонна 2-с нүөмэрдээх оскуолаларга үөрэммитэ. Аҕата Василийы музыкаҕа дьоҕурдааҕын билэн үгүстүк үчүгэй кэнсиэрдэргэ сырытыннарара. Ол сылдьан аан бастаан композитор Захар Винокуровы көрөн, пианиноҕа оонньуурун истибитэ. Музыкаҕа чугас буолан, тулалыыр эйгэтэ, айылҕа суугуна, ыллыыр чыычааҕа оҕо сааһыттан аргыс буолбута.
Василий 1956 с., «Уһугун, доҕоруом, уһугун» диэн Иван Гоголев хоһоонугар ырыатын айбыта. Үгүс көрдөөх ырыаларын норуот сөбүлээн ыллыыра, холобур Виктор Башарин тылларыгар «Сэрэх киһи», Петр Тобуруокап тылларыгар «Һай», Иван Гоголев тылларыгар «Уоһук уолчаан» уо.д.а. Василий Зырянов уопсайа 100-тэн тахса айымньыны айан, тупсаран оҥортообута. 30-тан тахса айымньыта Саха радио көмүс фондатыгар киирбитэ.
1958 сылтан саҕалаан саха, эбээн уонна да атын омуктар народнай ырыаларын хомуйуунан, суруйуунан дьарыктаммыта, ол иһигэр РСФСР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха АССР искусствотын үтүөлээх деятелэ, норуот ырыаһыта Сергей Афанасьевич Зверев үҥкүүлэрин музыкатын нуоталарын суруйан үйэтиппитэ.
Василий Зырянов үтүмэн үлэтин, билиитин, киэҥ көрүүтүн, айар кэрдиис араас кэмнэригэр, музыка үгүс көрүҥнэригэр уһун тыыннаах айымньылары айыталаан төрөөбүт норуотугар бэлэхтээтэ. Кини вокальнай, хоровой ырыалара, камернай уонна симфоническай оркестрга анаабыт музыката норуокка киэҥник билиннэ, ордук талаана вокальнай, хоровой жанрга табыллар. Василий Алексеев Нам улууһугар Үөдэй нэһилиэгин хорун тэрийэн, народнай ааты сүгэрин ситиспитэ. «Ньургуһун» народнай коллектив, «Дьүөгэлэр» народнай вокальнай ансамбыл (салайааччы Елена Кутукова), «Намыына» вокальнай ансамбыл (салайааччы София Охлопкова), «Сайаара» вокальнай ансамбыл (салайааччы Лидия Константинова) Василий Алексеевич ырыаларын хайа да коллективтааҕар таһаарыылаахтык репертуар оҥостон ыллаан кэллилэр. (Петр Федотов, Екатерина Зырянова, Елена Кутукова, Клавдия Герасимова, Лидия Константинова)
Василий Зырянов мелодистар хомуурунньутарын музыкальнай редактора. самодеятельнай композитордар сүүһүнэн ырыаларын тупсарбыта. Ол курдук, Ефим Михеев, Алексей Бандерев, Гаврил Слепцов, Анастасия Варламова, Христина Макарова, Егор Сысолятин, Валерий Егоров, Светлана Константинова, Егор Кампеев, Дмитрий Кривошапкин биир куоласка суруллубут хастыы да ырыаларын, ырыа хомуурунньуктарын 2-4 куоластаан баяҥҥа, фортепианоҕа доҕуһуолун суруйбута. Мелодистар хомуурунньуктарын музыкальнай редактора.
Василий Алексеевич Зырянов, чахчы талаанын сыаналаан, 2011 сыллаахха Россия Композитордарын сойууһугар ылыллыбыта. 2013 сыллаахха Норуоттар икки ардыларынааҕы күрэххэ кыттан «XXI үйэ Композитора» дипломунан наҕараадаламмыта. Культура министерствотын уонна профессиональнай коллективтар сакаастарынан улахан формалаах музыкальнай айымньылары суруйара уонна Саха сирин Композитордарын сойууһун чилиэнин быһыытынан кини саха музыкатын, ырыатын сайыннарыы боппуруостарын быһаарар араас түмсүүлэрин тэрийиигэ көмөлөһөрө.
Айар киһи олоҕо айымньыларынан салҕанар. Василий Зырянов ырыалара-тойуктара, айар талаанаа киэҥэ, киһиэхэ ис дууһатын таарыйар алыптаах. Кэнники сылларга музыкальнай айымньылар бөдөҥ көрүҥнэригэр композитор тахсыылаахтык үлэлээбитэ. Кини айымньылара камернай уонна симфоническай оркестрга, фортепианоҕа аналлаахтара. Икки балеты: «Ахсым Бэргэн» (балет-олоҥхо), «Оһуор туос» — норуот ырыаһыта Сергей Зверев («Чыпчаҕайдыын удаҕан кыыһын иккистээн көмүү үһүйээн кэпсээнигэр), С.Дадаскинов либреттоларыгар «Эҥсиэли хочотун туһунан номох» ораторияны, «Максим Аммосов» кантатаны, С Васильев «Улуу Ильмень» кантата-реквием, «Ахсым-Бэргэн», «Хотугу поэма», «Хотугу фантазия», — симфоническай оркестрга сюиталара, «Сахалыы сиюта» 4 чаастаах струннай оркестрга, Сергей Зверев 4 чаастаах үҥкүүлэрин, струннай оркестрга 4 чаастаах саха сюитатын, «Сааскы этиҥнээх ардах» — прелюдияны, фортепианнай музыкаҕа оҕолорго аналлаах 5 сахалыы үҥкүүлэри, Өлүөхүмэ эбэҥкилэрин «Гассигор», Абый эбээннэрин «Дехонде» диэн үҥкүүлэригэр музыкальнай айымньылары суруйталаан профессиональнай коллективтарынан толорторон көрөөччүлэр, республика музыкальнай эйгэтин киэҥ биһирэбиллэрин ылбыта.
